KRONİK HASTALIKLARA ZEMİN HAZIRLIYOR

Yaşamımızın sağlıklı devam edebilmesinin en önemli koşullarından biri de doyurucu ve kaliteli bir uyku olarak tanımlanıyor. Ancak toplumun önemli bir kısmında görülen uyku apnesi ve horlama sorunu, uyku kalitesini bozarak sabah yorgun uyanılmasına ve gün içerisinde dikkat dağınıklığı ile halsizlik gibi birçok olumsuzluğa neden olabiliyor. Pozitif basınçlı hava veren cihazlar (CPAP) ve cerrahi işlemlerle tedavi edilebilen uyku apnesi rahatsızlığı, kontrol altına alınmadığı takdirde; diyabet, yüksek tansiyon, insülin direnci gibi önemli hastalıklara yakalanma riskini artıyor.  Memorial Ankara Hastanesi KBB Bölümü’nden Prof. Dr. Ümit Tunçel, uyku apnesi ve horlamanın sağlığa olumsuz etkileri ile tedavi yöntemleri hakkında bilgi verdi. 

Kaliteli uyku sağlıklı yaşamın vazgeçilmezi

Uyku sırasında gün boyu çalışan ve yorulan organlarımızın dinlenmesi gerekmektedir. Uyanık geçirilen zamanlarda vücutta çeşitli nedenlerle oluşan ve biriken toksinler ile serbest radikallerin etkisiz hale getirilmesi ve vücuttan uzaklaştırılması, antioksidan sistemin iyi çalışması ile mümkün olmaktadır. Bu sistemin sağlıklı çalışabilmesini sağlayan en önemli iki etken ise kaliteli uyku ve sağlıklı beslenmedir. 

10 saniyelik süre önem taşıyor

Sağlıklı uykuyu engelleyen en önemli etkenlerden biri olan uyku apnesi rahatsızlığı günümüz toplumunda sık izlenmektedir. Uyku apnesi, uyku sırasında en az 10 saniye süre ile ağız ve burundan nefes alamama veya nefesin durması olarak tanımlanmaktadır. Bu süre bazı insanlarda 80-90 saniyeye kadar uzayabilmektedir. Bu sürenin 10 saniyenin altında olması hastalığın patolojik olmadığını göstermektedir. 

Sabah yorgunluğu ve cinsel isteksizlik belirtiler arasında

Sabahları yorgun şekilde ve baş ağrısı ile uyanan kişiler bu durumun sebeplerini genellikle bilmemektedir. Ancak bu bulgular uyku apnesinin önemli belirtileri arasında bulunmaktadır. Bununla birlikte uykuda nefes kesilmesi, horlama, dikkat dağınıklığı, gün içinde uyku hali, kalp ritim bozuklukları, hipertansiyon, reflü ve cinsel isteksizlik de uyku apnesinin belirtileri olmaktadır. 

Uyku apnesi kandaki serbest radikallerin miktarını artırır

Horlayan ve uyku apnesi olan hastalarda ortaya çıkan serbest radikallerin temizlenmesi bir yana, ekstradan kanda oluşan serbest radikallerin miktarı daha fazla artmaktadır. Uyku apnesi hastalarında serbest radikallerin fazlalaşması ve etkisiz hale getirilememesine ek olarak bir de sağlıklı ve doğal gıdalar tüketilmemesi bu hastalarda insülin direnci, haşimoto, yüksek tansiyon ve diyabet gibi hastalıklara kapı aralamaktadır. 

Melatonin hormonu derin uykuda salgılanır

Uykuda sadece serbest radikallerin zararlı etkilerini engelleyen antioksidanlar salgılanmaz. Bunun yanı sıra büyüme hormonu (Growt faktör), beyni koruyan çok kuvvetli bir antioksidan olan melatonin gibi pek çok hormon, 6-8 saatlik uykunun en az 2-3 saatinin derin uyku olduğu zamanlarda üretilmektedir.  

Uyku apnesi “Sirkadiyen ritim” döngünüzü bozmasın

Sağlıklı uyku ile ilgili önemli bir diğer nokta da “Sirkadiyen ritim” döngüsüdür. Gece 03.00 civarında salgılanmaya başlayan, sabah 6-7 saatlerinde en üst notaya çıkan ve gece yatarken en düşük seviyeye inen kortizol hormonunun bu döngüsüne “Sirkadiyen ritim” denilmektedir. Bu durum sağlıklı beslenen, uyuyan, stresini kontrol edebilen insanlarda her gün gerçekleşen bir döngüdür. Bu döngünün her gün sağlıklı bir şekilde ilerleyebilmesi için sağlıklı uykuya büyük bir iş düşmektedir. Çünkü bu ritmin önemli bir kısmı uykuda geçmektedir. 

Uyku apnesi varlığı sebebiyle sık sık uyanmak, derin uykuya geçememek büyüme hormonu, melatonin, 24 saatlik Sirkadiyen ritminin bozulması ve sempatik, parasempatik (sinir sistemi) dengesinin empatik sistem lehine bozulmasına sebep olmaktadır. Bununla birlikte kan Ph’ı fazla miktarda serbest oksijen radikallerinden dolayı asitleşerek zaman içinde yüksek tansiyon, insülin direnci, diyabet, cinsel isteksizlik, hiperlipidemi, göbek çevresinde yağlanma, saç dökülmesi, ritim bozuklukları, pıhtı atması ve depresyon riskini çok fazla artırır. 

Uyku testinde kişi gece boyunca izlenir

Uyku apnesinin tanısı uyku laboratuvarlarında yapılan uyku testi (polisomnografi ) ile konulmaktadır. Teste giren kişi uyku sırasında gece boyunca izlenir. Hastanın nefes durmaları, kalp atım hızı, oksijen satürasyonu, yatış pozisyonu, göğüs ve bacak hareketleri gibi parametreler kaydedilir. Bununla birlikte uyku apnesi tanısı günümüzde evde yapılan poligrafi testleri ile de konulabilmektedir.

Uyku apnesi tedavisinde altın standart CPAP cihazlarıdır

Horlama ve/veya uyku apnesi tedavisinin iki farklı yöntemi bulunmaktadır. İlki hava yolunun uyku sırasında sürekli açık kalmasını sağlayan pozitif basınçlı hava veren cihazlar (CPAP) ile uygulanır.  Uyku apnesi hastalığının tedavisinde altın standart CPAP cihazlarıdır. Bu cihazlar bir maske yardımı ile hastaya gece boyunca basınçlı hava vererek üst solunum yollarının kapanmasını engellemektedir. Ancak bu cihazları özellikle genç hastalarda kullanabilmek kolay olmayabilmektedir. 

Cerrahi işlem patolojiye göre değişir

Uyku apnesinin diğer tedavi yöntemi de cerrahidir. Bu operasyonlar genellikle hastada tespit edilen patolojiye göre değişkenlik göstermektedir. Burun kıkırdağının düzeltilmesi, büyük bademciklerin küçültülmesi ya da alınması, geniz etinin alınması, yumuşak damağı yükseltici ameliyatlar, dil kökünün küçültülmesi, çene ve üst damağı ilerletici ameliyatlar bu operasyonlar arasında yer almaktadır.

Kilo ve stres yönetimine dikkat!

Tedavi sonrası hastaların mutlaka dikkat etmesi gereken durumlar bulunmaktadır. Hastaların hayatlarının geri kalan kısmında kilolarına, beslenmelerine ve stres yönetimine dikkat etmeleri, yapılan tedavinin kalıcı, başarılı ve sürekliliğine katkı sağlamaktadır. Bunlara uyulmaması hastalığın tekrar etmesine neden olabilmektedir.