HER HAREKETLİ ÇOCUK HİPERAKTİF DEĞİLDİR

Günümüzde çocuklar hareketli ya da enerjikse, dikkati dağınıksa, yaramazlık yapıyorsa ilk akla gelen o çocuğun dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu yaşadığı oluyor. Bunun doğru bir düşünce olmadığını, bu tanıyı koyabilmek için çocuk ve ergen psikologlar tarafından ruhsal ve bilişsel bir takım test ve ölçekler uygulanması gerektiğinin altını çizen DoktorTakvimi uzmanlarından Psikolog Aysun Erol, “Çocuklar bazen yapıları gereği meraklı ve hareketli olabilir. Ebeveynleri çocuğa sınır çizmediği, çocuk endişeli veya depresif olduğu için de davranış sorunları gösterebilir” diyor.

Çocuğunuz diğer çocuklara göre daha mı hareketli ve bu hareketliliği onun çevresiyle olan ilişkilerini etkiliyor mu? Birçok şeyi unutuyor ya da onunla konuştuğunuzda dinlemiyormuş gibi mi davranıyor? Sabırsız mı ya da düşünmeden davrandığı için başına kötü şeyler geldi mi? Çocuğunuzun öğretmeninden okulda sıklıkla yaramazlık yaptığına ya da dersleri dinlemediğine dair şikayetler mi alıyorsunuz? Çocuğunuz okul ödevlerine başlamakta, sürdürmekte ve sonlandırmakta zorlanıyor mu?

DoktorTakvimi uzmanlarından Psikolog Aysun Erol, bu soruların yarısına bile “Evet” yanıtı verdiyseniz, çocuğunuzun dikkat eksikliği ve hiperaktivite (DEHB) sorunu yaşıyor olabileceğine dikkat çekiyor.

İlk belirtiler erken çocukluk döneminde görülüyor

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun erken çocukluk dönemlerinde ilk sinyallerini verdiğini söyleyen Psk. Aysun Erol, DEHB’de görülen belirtileri dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik olarak üç ana başlıkta toplanabileceğini ve bu üç başlıktan birinin daha baskın olabileceğini belirtiyor. Kimi çocuklarda bu üç tip durumun aynı anda eşit derecede etkin olabileceğini hatırlatan Psk. Erol, dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik ve dürtüsellikte görülen durumları şöyle sıralıyor: 

Aşırı hareketliliğin baskın olduğu tipte;

Oturduğu yerde kıpırdanma, ellerin ayakların oynatılması

Gereksiz yere sağ sola koşturma, eşyalara tırmanma

Sakin bir biçimde oyun oynayamama ya da başka bir işle uğraşma

Belirli bir süre bir yerde oturamama, sürekli hareket etme

Çok konuşma

Dikkat dağınıklığın baskın olduğu tipte;

Dikkatin kolayca dağılması

Belirli bir işe ya da oyuna dikkat vermekte zorlanma

Dikkatsizlikten kaynaklanan hatalar yapma

Görev ve etkinlikleri düzenlemekte zorlanma

Ev ödevi, ders içi etkinlikleri gibi yoğun zihinsel çaba gerektiren işleri yapmaktan kaçınma

Başlanan işin yarım bırakılması

Kendisiyle konuşulurken, dinlemiyormuş gibi görünme

Günlük etkinliklerde unutkanlık

Etkinlikler için gereken eşyaları kaybetme

Dürtüselliğin (düşünmeden harekete geçme) baskın olduğu tipte;

Sorulan soru tamamlanmadan yanıt verme

Sırasını beklemekte güçlük çekme

Başkalarının sözünü kesme ya da oyunlarında araya girme

Sonucunu düşünmeden koşma, itme, çekme

Her hareketli çocuk hiperaktif midir?

Birçok çocuğun genel yapısı hareketli ve enerjik olabilir. Ancak bu her hareketli çocuğun dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu yaşıyor olduğunu göstermez. Çocukların bazen yapıları gereği hareketli ve meraklı olabileceğini hatırlatan DoktorTakvimi uzmanlarından Psk. Aysun Erol, sözlerini şöyle sürdürüyor: “Bir çocuğun DEHB tanısı alabilmesi için bir takım yıkıcı (arkadaşlarına, kendilerine ve çevrelerine karşı şiddet içerikli) davranışlar sergilemesi gerekir. Dikkatini toplamakta zorlanan her çocuk dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna sahip değildir. Belki de çocuk ilgilenmesi gereken o konuyla ilgili yeterince motivasyona sahip olmayabilir. Ayrıca çocuğa yeterince sınır ve kural koyamayan ebeveynlerin çocuklarında da bazı davranışları DEHB ile karıştırmak mümkündür. Çocuk yeteri kadar özdenetime sahip olmadığı için kontrolsüz tavırlarda olabilir. Çocuğun endişeli ya da depresif ruh haline sahip olması da çocuğu huzursuz ve dikkatsiz kılabileceği için dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna benzer bir takım durumlar oluşabilir. Çocuklar depresif ya da kaygılı olduklarında zaman zaman kontrolü yitirip, huzursuz bir şekilde hareketlenebilir. Bu tavırları ruhsal çöküşü engellemeye çalıştıkları bir savunma davranışıdır.”

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun toplumsal yaygınlık oranı yüzde 8

DoktorTakvimi uzmanlarından Psk. Aysun Erol, bir çocukta dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olup olmadığını anlayabilmek için çocuğun sağlıklı bir değerlendirmeden geçmesi ve yapılan değerlendirme sonuçlarına göre tedavi planının oluşturulması gerektiğinin altını çiziyor. “Ne yazık ki ülkemiz koşullarında çok kısa süren ve hiçbir değerlendirme aracı kullanılmaksızın gerçekleştirilen bir takım psikiyatrik muayeneler sonrası kolaylıkla çocuğa DEHB tanısı koyulabilmekte ve ihtiyaçları dışında çocuklar bir takım ilaç tedavilerine mecbur bırakılmaktadır” diyen Psk. Erol, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun toplumsal yaygınlık oranının yüzde 8 olduğunun tahmin edildiğini belirtiyor. Yanlış tanılar nedeniyle dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun daha yüksek oranda olduğunun sanıldığını ifade eden Psk. Erol, “Hareketli ve dağınık olan her çocukta DEHB vardır demek yanlıştır. Bu tanı ancak çocuk ve ergen psikologlar tarafından uygulanan ruhsal ve bilişsel bir takım test ve ölçeklerle kesin olarak konulabilir” diyor.